Hội thảo quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các tổ chức quốc tế, cơ sở giáo dục, giáo viên, học sinh và sinh viên nhằm chia sẻ các kết quả nghiên cứu, nhận diện những cơ hội và nguy cơ của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên, đồng thời trao đổi về những giải pháp và hành động phù hợp trong bối cảnh môi trường số ngày càng phát triển.
Sức khỏe tâm thần của trẻ em trong môi trường số cần cách tiếp cận liên ngành
PGS.TS. Trần Thành Nam – Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN phát biểu khai mạc Hội thảo
Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Trần Thành Nam – Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN nhấn mạnh, sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên trong môi trường số không còn là vấn đề của riêng gia đình hay nhà trường mà cần sự quan tâm, phối hợp của toàn xã hội.
Theo PGS.TS. Trần Thành Nam, mạng xã hội mang đến nhiều cơ hội học tập, kết nối, sáng tạo và tiếp cận tri thức; đồng thời cũng đặt ra những thách thức như áp lực về hình ảnh, so sánh xã hội, bắt nạt trên mạng, suy giảm khả năng tập trung và những nguy cơ đối với sức khỏe tâm thần.
Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi trẻ em có nên sử dụng mạng xã hội hay không, cần quan tâm đến việc làm thế nào để các em sử dụng môi trường số an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm.
Từ góc độ của một cơ sở đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu về giáo dục, PGS.TS. Trần Thành Nam cho rằng việc giải quyết vấn đề này cần dựa trên bằng chứng khoa học và cách tiếp cận liên ngành, với sự kết nối giữa khoa học giáo dục, tâm lý học, xã hội học, y tế, khoa học dữ liệu, truyền thông và chính sách.
Tại Hội thảo, Trường Đại học Giáo dục chia sẻ các nghiên cứu về tác động của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên, trong đó có nghiên cứu thực nghiệm về việc tạm ngưng sử dụng mạng xã hội trong 54 giờ đối với thanh thiếu niên.
Thông qua những nghiên cứu này, Trường Đại học Giáo dục hướng tới việc cung cấp thêm bằng chứng khoa học để hiểu rõ hơn cách trẻ em, thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội, những yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ tổn thương và những yếu tố có khả năng bảo vệ, hỗ trợ các em trong môi trường số.
Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục kỳ vọng các trao đổi tại Hội thảo sẽ được tiếp tục chuyển hóa thành những hướng hành động cụ thể trong nghiên cứu, giáo dục kỹ năng số, truyền thông nâng cao nhận thức, hỗ trợ tâm lý học đường, hoàn thiện chính sách và tăng cường trách nhiệm của các nền tảng công nghệ.
Đặt quyền trẻ em và sức khỏe tâm thần ở vị trí trung tâm
Bà Lê Anh Lan – Chuyên gia giáo dục UNICEF Việt Nam phát biểu tại Hội thảo
Chia sẻ tại Hội thảo, bà Lê Anh Lan – Chuyên gia giáo dục UNICEF Việt Nam cho rằng mạng xã hội vừa mang đến cơ hội học tập, kết nối, thể hiện bản thân và tiếp cận thông tin, vừa tiềm ẩn những rủi ro đối với sức khỏe tâm thần của trẻ em.
Theo bà Lê Anh Lan, tác động của môi trường số cần được nhìn nhận dựa trên nhiều yếu tố, trong đó có nội dung trẻ tiếp cận, cách thức sử dụng, độ tuổi, hoàn cảnh và mức độ dễ bị tổn thương của từng trẻ. Vì vậy, không nên quy mọi khó khăn về sức khỏe tâm thần cho mạng xã hội, cũng không nên đặt toàn bộ trách nhiệm lên trẻ em hay cha mẹ.
Chuyên gia UNICEF đề xuất tăng cường bảo vệ quyền trẻ em, thúc đẩy nghiên cứu dựa trên bằng chứng, giáo dục năng lực số, hỗ trợ cha mẹ và giáo viên, củng cố các dịch vụ tham vấn tâm lý và nâng cao trách nhiệm của các nền tảng công nghệ.
Mục tiêu không phải là đưa trẻ em ra khỏi thế giới số, mà là đồng hành cùng các em để xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, trong đó quyền và sức khỏe tâm thần của trẻ được quan tâm và bảo vệ.
Tăng cường giáo dục kỹ năng và hỗ trợ sức khỏe tâm thần học sinh, sinh viên
Bà Nguyễn Thị Nhung – Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh Sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo phát biểu tại Hội thảo
Tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Nhung – Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh Sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe tâm thần của trẻ em, học sinh, sinh viên có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ.
Theo bà Nguyễn Thị Nhung, sự phát triển của công nghệ số và mạng xã hội tạo ra những cơ hội mới cho học sinh, sinh viên trong học tập, giao tiếp, kết nối, thể hiện bản thân và tìm kiếm sự hỗ trợ. Tuy nhiên, môi trường số cũng có thể kéo theo những tác động tiêu cực như giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng đến giấc ngủ, giảm hoạt động thể lực và làm gia tăng một số nguy cơ liên quan đến sức khỏe tâm thần.
Bà cho biết, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến công tác bảo vệ, chăm sóc và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng cũng như chăm sóc sức khỏe tâm thần. Quyết định số 468/QĐ-TTg ngày 23/3/2026 về Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026–2030 và Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035 là những định hướng quan trọng trong lĩnh vực này.
Trên cơ sở đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục tăng cường công tác tư vấn tâm lý, chăm sóc sức khỏe học đường, giáo dục kỹ năng sống và kỹ năng ứng phó với các nguy cơ trên môi trường mạng cho học sinh, sinh viên.
Đặc biệt, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhất trí với đề xuất triển khai nghiên cứu về sử dụng mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ vị thành niên Việt Nam, đồng thời phối hợp với Trường Đại học Giáo dục – ĐHQGHN, UNICEF Việt Nam và các bên liên quan nhằm tạo lập thêm bằng chứng khoa học phục vụ công tác hoạch định chính sách trong thời gian tới.
Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng cần sự phối hợp của nhiều bên
Ông Dương Ngô Minh Nam – Phó Vụ trưởng Vụ Khoa giáo Văn xã, Văn phòng Chính phủ phát biểu tại Hội thảo
Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Dương Ngô Minh Nam – Phó Vụ trưởng Vụ Khoa giáo – Văn xã, Văn phòng Chính phủ đánh giá vấn đề mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh công nghệ số ngày càng phát triển.
Ông nhấn mạnh bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng là trách nhiệm chung, đòi hỏi sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và chính trẻ em, học sinh, sinh viên.
Trao đổi về chính sách, ông cho biết các quyết định của Thủ tướng Chính phủ đã xác lập hệ thống mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp nhằm bảo vệ, hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng và chăm sóc sức khỏe tâm thần. Trong đó, các yêu cầu về bảo đảm an toàn trên môi trường mạng tại cơ sở giáo dục, ứng dụng công nghệ trong giáo dục kỹ năng số và tư vấn cho học sinh, cũng như can thiệp, hỗ trợ kịp thời đối với trẻ em là nạn nhân của xâm hại trên mạng được nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, ông cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, đặc biệt đối với các quy định liên quan đến trẻ em trên môi trường số, bảo đảm tính khả thi và hài hòa với quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em.
Từ nghiên cứu đến hành động
Tiếp nối phiên khai mạc, các tham luận tại Hội thảo tập trung vào nhiều khía cạnh của mối quan hệ giữa mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên; vai trò của nhà trường trong truyền thông, giáo dục sức khỏe tâm thần; cũng như những vấn đề liên quan đến mô hình kinh doanh và cách thức thiết kế, vận hành các nền tảng mạng xã hội.
Trong đó, PGS.TS. Trần Thành Nam chia sẻ tổng quan nghiên cứu về tác động của mạng xã hội đến sức khỏe tâm thần trẻ em và thanh thiếu niên.
Nhóm sinh viên Trường Đại học Giáo dục trình bày báo cáo thực nghiệm về việc tạm ngưng sử dụng mạng xã hội trong 54 giờ và tác động đối với cảm xúc, chiến lược ứng phó của thanh thiếu niên.
Đại diện UNICEF Việt Nam chia sẻ tham luận về mạng xã hội và sức khỏe tâm thần trẻ em từ góc nhìn bằng chứng thực tiễn và tiếp cận dựa trên quyền.
Đại diện Sáng kiến Z&Alpha trao đổi về mối liên hệ giữa mô hình kinh doanh, thiết kế của mạng xã hội và sức khỏe tâm thần; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm, nghiên cứu và các giải pháp ứng phó của một số quốc gia trên thế giới.
Các tham luận và phiên thảo luận mở đã tạo cơ hội để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, cơ sở giáo dục và các bên liên quan trao đổi về những giải pháp cần ưu tiên tại Việt Nam, đặc biệt là cách chuyển hóa các kết quả nghiên cứu và bằng chứng khoa học thành những hành động cụ thể trong giáo dục, truyền thông, hỗ trợ tâm lý và hoạch định chính sách.
Các ý kiến tại Hội thảo cho thấy bảo vệ và thúc đẩy sức khỏe tâm thần của trẻ em trong bối cảnh môi trường số không thể là trách nhiệm của riêng gia đình hay nhà trường, mà cần sự phối hợp đồng bộ của nhiều chủ thể. Trong đó, mỗi bên cần được xác định rõ vai trò và trách nhiệm, từ hoàn thiện chính sách, xây dựng môi trường số an toàn, nâng cao năng lực giáo dục và hỗ trợ tâm lý đến đồng hành, lắng nghe và tôn trọng tiếng nói của trẻ em.
Hội thảo góp phần tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, tổ chức quốc tế, chuyên gia và các bên liên quan trong nghiên cứu, giáo dục và xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh cho trẻ em, thanh thiếu niên. Đồng thời, đây cũng là diễn đàn để Trường Đại học Giáo dục – ĐHQGHN tiếp tục phát huy vai trò của một cơ sở đào tạo và nghiên cứu về giáo dục, đóng góp bằng chứng khoa học cho những vấn đề thực tiễn của người học trong bối cảnh chuyển đổi số.
UEd Media
