Trong bối cảnh chuyển đổi số, người học có thể chủ động tự tổ chức việc học của mình, tự lựa chọn và xác định chủ đề quan trọng phù hợp. Như vậy, có thể nói, giáo dục mở dựa trên nền tảng công nghệ số còn được gọi với một thuật ngữ khác “giáo dục số”.

Có thể hiểu giáo dục số (Digital education) là sử dụng các công nghệ thông minh để thay đổi mô hình (cách thức) giáo dục cho tương lai với các đặc trưng như: tự định hướng (Self direction), phát huy nội lực (motivated), thích nghi (Adaptive), tài nguyên mở (resource – enriched), sử dụng công nghệ (Technology). Nói một cách khác, đó là một hệ thống hỗ trợ học tập thông minh, với nền tảng công nghệ thông tin cao, đáp ứng được những thay đổi căn bản trong hệ thống giáo dục như: xây dựng chương trình, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá…Hơn nữa, nó còn là sự kết hợp giữa xã hội học tập và học tập thích ứng, lấy năng lực người học làm trung tâm tâm, dựa trên giao tiếp mạng toàn cầu tốt nhất.

Nhận diện “giáo dục số” bằng công nghệ giáo dục.

Giáo dục trong thế giới ảo và thế giới thực (CPS – Cyber – Physical system)

Thế giới thực hay còn gọi thế giới “vật lý” bao gồm các bộ phận của hệ thống vật thể và các tương tác của chúng trong thế giới vật chất đó và thế giới ảo hay còn gọi là phần “cyber” bao gồm máy tính, phần mềm, cấu trúc dữ liệu và mạng hỗ trợ quá trình ra quyết định tỏng hệ thống. CPS liên quan chặt chẽ đến các khái niệm có tính đột phá cao như: Internet vạn vật, Dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, các lĩnh vực của người máy và kĩ thuật hệ thống.

Công nghệ thực tế ảo (Virtual Reality – VR) và công nghệ thực tế tăng cường (Augmented Reality – AR) sẽ mang đến một thế giới khác cho người học. Thực tế ảo, nơi chỉ có người học với toàn bộ những thành phần ảo hoá, được tạo dựng từ các ứng dụng/thiết bị phần cứng. Thực tế tăng cường là một công nghệ cho phép lồng ghép thông tin ảo vào thế giới thực (và ngược lại), nó giúp người sử dụng tương tác với những nội dung số trong thực tại (như chạm vào, phủ vật thể lên trên - ghép ảnh theo dạng 3D). Hiện nay, công nghệ thực tế ảo được tích hợp với công nghệ thực tế tăng cường thành giải pháp chuyển giao tri thức dựa trên công nghệ AVR đã bước đầu được áp dụng tại một số trường ở Việt Nam, hỗ trợ tăng nhu cầu học tập và phát triển kỹ năng đào tạo lại trong bối cảnh của cuộc cách mạng 4.0.

Dữ liệu lớn (Big Data) là “Tập hợp dữ liệu rất lớn, đa dạng và phức tạp mà các công nghệ xử lý dữ liệu truyền thống không xử lý được. Công nghệ xử lý dữ liệu lớn bao gồm việc phân tích, thu thập, giám sát, tìm kiếm, chia sẻ, lưu trữ, khai phá ngữ nghĩa và truyền dữ liệu”.Sự tích hợp giữa Trí tuệ nhân tạo (AI – Artificial Intelligence), kết nối vạn vật IoT – Internet of thing) và Khoa học Dữ liệu đã làm mờ ranh giới giữa thế giới thực và thế giới ảo, nền tảng tạo nên giáo dục thông minh.

Tăng cường E-learning và số hóa dữ liệu giáo dục là yêu cầu cấp bách trong giáo dục hiện nay. Không chỉ là các website bài giảng điện tử (bằng Moodle, Google Sites, google classroom, edmodo…), hệ thống các học liệu số (số hóa sách giáo khoa, giáo trình, thư viện số..), hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý giáo dục mà tiến tới xây dựng và sử dụng giáo dục thông minh theo từng cấp độ: bài giảng thông minh (có ứng dụng các phương pháp giảng dạy mới: blended learning, STEM, CS-STEAM..), lớp học thông minh, trường học thông minh và kết nối đa quốc gia trong bối cảnh giáo dục 4.0. Hệ sinh thái giáo dục thông minh góp phần đồng bộ hóa, chuyển đổi số các nghiệp vụ giáo dục cho học sinh, giáo viên và các cấp quản lý…Hiện nay, nhiều tập đoàn đã có nhiều sản phẩm hỗ trợ gây dựng hệ sinh thái giáo dục thông minh ở Việt Nam như (VNPT, Microsoft, Panasonic hay Samsung…) hay phát triển tri thức Việt số hóa, lưu trữ phổ biến tri thức trong mọi lĩnh vực trên website: http://www.itrithuc.vn

Ứng dụng của Big Data trong xây dựng Trung tâm điều hành giáo dục thông minh, một phần cốt lõi của cơ sở hạ tầng thông minh, bao gồm các phân hệ: nền tảng tích hợp, cổng giao tiếp và giao tiếp API, phân tích Big Data, Quản trị hệ thống (quản trị người dùng, các bộ tiêu chí đánh giá). Xây dựng “Trung tâm điều hành giáo dục” nhằm: cung cấp bức tranh toàn cảnh của giáo dục dữ liệu khác, đồng thời đưa ra các chỉ số đo lường hoạt động của từng hệ thống (KPI); truy nhập thời gian thực đến các hệ thống ứng dụng thông minh của giáo dục; tích hợp công cụ tương tác ra quyết định kịp thời; tối ưu hóa các dịch vụ giáo dục bằng cách cải thiện hiệu suất và giảm chi phí, quản lý và khắc phục sự cố bằng việc tổ chức phản ứng và xử lý nhanh; phân tích đựa ra các dự báo các sự kiện tương lại; cung cấp cho các lãnh đạo phòng, sở các thống kê báo cáo.

Tiếp cận “giáo dục số” bằng ý tưởng của các nhà sư phạm

Không thể đợi chờ có đủ điều kiện mới làm “giáo dục số”, lĩnh vực nào, bộ phận nào có thể làm được giáo dục thông minh sẽ làm trước. Càng khó khăn, càng phải làm “giáo dục số” để tiết kiệm thời gian và nguồn lực. Vì vậy, các ý tưởng trong các lĩnh vực cụ thể của các nhà sư phạm là chìa khóa khởi động “giáo dục số” trong bối cảnh hiện nay. Cập nhật các phương pháp, kỹ thuật giảng dạy mới phục vụ những bài giảng thông minh là chìa khóa từng bước tạo nên một nền giáo dục số. Những kĩ năng này người học có thể học tập trong chương trình cử nhân “Quản trị công nghệ giáo dục” tại website Nhà trường. 
 

Nghiên cứu xây dựng cơ sở pháp lý cho “giáo dục số” cần được đề xuất từ chính các nhà giáo dục. Từ những thử nghiệm bước đầu đến việc hình thành khung pháp lý, các tiêu chuẩn Quốc gia về giáo dục điện tử sẽ hỗ trợ đắc lực cho các cơ sở giáo dục, các giáo viên, giảng viên xây dựng các ý tưởng cho các bài giảng số, lớp học số, trường học số với quản lý trường học số.

Thừa nhận rằng cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin là điều kiện tiên quyết để triển khai giáo dục số, song không dễ đầu tư đồng bộ các thiết bị công nghệ thông tin phục vụ yêu cầu của “giáo dục số”. Lộ trình xây dựng nền giáo dục này cần dựa trên những thay đổi từng bước từ việc thay đổi nhận thức để hình thành tri thức dựa trên việc sử dụng phương thức phù hợp cộng hưởng với kiện toàn nguồn lực và tổ chức thực hiện. Trong đó, sự năng động và tích cực của các giảng viên, giáo viên là chìa khóa vận hành bước đầu tiến tới một nền “giáo dục số” ở Việt Nam.

Khoa CNGD